Bir biyografi yazarı iş dünyasından bir insanın hayatını kaleme alacaksa öncelikli olarak: o insanı çok iyi araştırmalı, kim olduğunu sosyal medyada var olan tüm bilgilerini gözden geçirerek onun hakkında genel intibanın ne yönde olduğunu tespit etmelidir.

Bu cümleleri yazarken hemen aklıma: biz yetkili izinli bir biyografiden mi yoksa yetkisiz izinsiz bir biyografiden mi bahsediyoruz, hemen bu soru aklıma geldi. Bu her ikisi için de geçerlidir, ve fakat benim asıl önemsediğkm yetkili izinli biyigrafidir ve böyle bir biyografiyi kaleme alabilmek için de önce hayatını yazdırmak isteyen (özne) ile bir araya gelip, bu biyogeafinin maddi ve manevi olarak nasıl yazılacağı üzerinden gerekli izni, yetkiyi ve haliyle sözleşmeyi yapmak gerekir.

İdeal Bir İş Dünyası Biyografisi Nasıl Yazılmalıdır?

Araştırmanın eleştirdiği “haciyografi” (aşırı övgü/kutsama) tuzağına düşmemek için bir biyografi yazarının şu kriterlere dikkat etmesi gerekir;

a) Krizleri ve Başarısızlıkları Gizlememek: İdeal bir biyografi sadece başarıları değil; batışları, yanlış yatırımları ve ortaklık krizlerini de içermelidir. İş dünyasına asıl katkıyı bu dersler sağlar.

b) Bağımsız Finansman Sağlamak: Özne ile işbirliği içine girerek biyografisinin yazılması, aynı zamanda biyografisini yazdıran kişi tarafından eserin yazım sürecinden basımına kadar tüm masrafları karşılandığından gerçeklerin gizlenmesi, olayların kendi penceresinden aktarımı gibi sonuçlar doğurur. Bu da haliyle biyografinin gerçekliğine zarar verir. Fakat bu konuda kendi mi örnek vermek isterim. İki eser kaleme aldım, ikisinde de buna fırsat vermediğim gibi, aile de o kadar açık, net ve şeffaftı ki, anlatılan hikâyeler, olaylar, neden sonuç ilişkileri yaptığım nice çapraz sorgulamalarla bana aynı sonucu verdi. O sebelle ne Şefik Çerçioğlu’nun ne de Berat Cömertoğlu’nun biyigrafisinde aksi bir durum yaşamadım. Bu konuda her ne kadar yetkili izinli biyogeafi yazmayı önersem de bu dediğim mesleki şartları her tazarın yerjne getirip getiremeyeceğini bilemeyuz! Sonuçta ülkemuzde biyografi yazarlığının bir kriteri yok ve o sebeple ben de bu alanı geluştirmek, gerek biyogragi yazarı gerejse tazarlığı konusunda bu alana bir biyigrafi anayasası ve metodolojisi jazandıearak yarattığım ekol ile yeni yazarlara yön vetmeye çalışıyorum. 

İşte tüm bu gerçekler yanı sıra bu işin ülkemizde ve dünyada ortaya konulan akademik algısı; yazarın holdingden para alarak yazması yerine; yayınevi veya bağımsız fonlarca desteklenmesi tarafsızlığı (nesnelliği) doğrudan artırır. düşüncesini öngörüyor! Bu da yetkisiz izinsiz biyografi alanına girer.

c) Çok Sesli Kaynak Kullanımı: Sadece iş adamının anlattıklarıyla yetinilmeyip; rakipleri, eski çalışanları, sendika temsilcileri ve dönemin ekonomi gazetecileriyle de mülakatlar yapılmalıdır.

d) Dönemsel Bağlam Kurmak: Başarı, yalıtılmış bir evrende gerçekleşmez. Yazılan dönemin devalüasyonları, devlet teşvikleri, siyasi krizleri ve küresel piyasa koşulları metne mutlaka yedirilmelidir.

İş Dünyasında Kadın Girişimci ve Liderin Azlığı

“İş dünyasında kadın girişimci ve liderlerin biyografilerinin azlığı (278 kitap içinde sadece 8 kitap), hem iktisat tarihi yazımında büyük bir boşluğa işaret etmekte hem de gelecek nesiller için rol model eksikliği yaratmaktadır (Yalçınkaya & Koraltürk, 2018, s. 981)”.

Kadın Biyografilerinin Az Olmasının Nedenleri

Cam Tavan Sendromu: İş dünyasının üst kademelerinde ve holding yönetimlerinde kadın oranının tarihsel olarak düşük olması.

Görünmez Emek: Aile şirketlerinde kadınların stratejik roller üstlense bile, liderlik vasfının veya kurucu unvanının genellikle ailenin erkek üyelerine (baba, oğul, erkek kardeş) verilmesi.

Halkla İlişkiler Odaklılığı: Şirketlerin “başarı hikayesi” sponsorluklarında geleneksel olarak erkek figürleri ön plana çıkarmayı tercih etmesi.

Bu Eksikliğin Yarattığı Sonuçlar

Tek Tip Başarı Algısı: İş dünyasında başarının sadece erkeklere özgü, agresif ve maskülen yöntemlerle elde edilebileceğine dair yanlış bir algı beslenir.

Yönetim Hafızası Kaybı: Kadın liderlerin kriz yönetimi, sürdürülebilirlik, iş-yaşam dengesi ve esnek yönetim gibi alanlardaki farklı ve değerli deneyimleri kayıt altına alınamamış olur.

Gelecek Nesillerde Motivasyon Eksikliği: Genç kadın girişimciler, kendi kültürlerinden ve coğrafyalarından beslenen yerel rol modeller bulmakta zorlanırlar.

Bu Boşluğu Doldurmak İçin Neler Yapılabilir?

Akademik Teşvikler: Üniversitelerin kadın çalışmaları merkezleri (örn. Marmara Üniversitesi Kadın Çalışmaları Merkezi) ve iktisat bölümleri, kadın girişimci sözlü tarih projelerine bütçe ayırabilir.

STK Destekleri: TÜSİAD, KAGİDER (Kadın Girişimciler Derneği) gibi kurumlar, üyesi olan veya Anadolu’da başarı yakalamış kadınların hayat hikayelerini “prestij kitapları” yerine bağımsız gazeteci/yazarlara inceletebilir.

Biyografik Odak Değişimi: Sadece dev holdinglerin başındaki isimler değil; teknoloji start-up’ı kuran, kooperatifleşmeyi sağlayan veya sosyal girişimcilik yapan kadınların da biyografileri yazılmalıdır.

Türkiye’de 278 Biyografi Kirabının 8’i Kadına ait

Akansel Yalçınkaya ve Murat Koraltürk’ün incelediği 8 biyografik eser, Türkiye’de 1947-2018 yılları arasında iş dünyasında yer alan Suna Kıraç, Leyla Alaton, Güler Sabancı, Semahat Arsel, Türkan Sedefoğlu ve Meltem Berker olmak üzere toplam 6 kadını konu almaktadır. Bu eserlerin çoğu, şirketlerin kuruluş yıldönümleri için hazırlanan prestij kitapları niteliğindedir.

Akansel Yalçınkaya ve Murat Koraltürk, 1980 sonrası Türkiye’sinde yayınlanan 278 iş insanı biyografisini inceleyerek, bu eserlerin büyük oranda “onaylı” ve “hagiografik” (aşırı yüceltici) bir dille kaleme alınan, erkek egemen, “self-made man” anlatısına dayalı ve sınırlı dağıtıma sahip “prestij yayıncılığı” ürünleri olduğunu ortaya koymuştur. İş dünyasındaki cam tavanları ve kurum kültürü inşasını yansıtan bu eserlerin, iktisat tarihi açısından “resmi” ve eleştirellikten uzak bir tarih yazımına işaret ettiği belirlenmiştir. Çalışmanın detaylarını “Business & Management Studies: An International Journal” (2018, Vol. 6, Issue 4) üzerinden inceleyebilirsiniz.

Silvan Güneş

Biyografi Yazarı

Kaynakça (References) Gösterimi (APA 7)

* Yalçınkaya, A., & Koraltürk, M. (2018). İktisat ve işletme tarihi kaynağı olarak iş insanı hatırat ve oto/biyografileri: Türkiye’de yayımlanan eserler üzerine bir araştırma. Business & Management Studies: An International Journal, 6(4), 981-1014. https://doi.org