Sosyal medyada sık sık tekrarlanan “İngilizler İstanbul’u tek kurşun atmadan terk etti” iddiası, tarihsel süreci bilmeden ortaya atılmış bir slogandır. Oysa gerçekler kronolojik olarak incelendiğinde tablo çok nettir. İstanbul, 30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros Ateşkesi sonrasında İtilaf devletlerinin kontrolüne girmiş, 16 Mart 1920’de ise fiilen işgal edilmiştir. Bu işgal, başta Birleşik Krallık olmak üzere Fransa ve İtalya tarafından gerçekleştirilmiştir. İşgalin hukuki dayanağı Mondros Ateşkesi’nin 7. maddesiydi; bu madde İtilaf devletlerine güvenliklerini tehdit eden bir durum gördüklerinde stratejik noktaları işgal etme hakkı veriyordu.

Ancak Anadolu’da başlayan Türk Kurtuluş Savaşı dengeleri değiştirdi. Ankara’da kurulan Türkiye Büyük Millet Meclisi işgali tanımadı ve bağımsızlık mücadelesini başlattı. İtilaf devletleri Anadolu’daki direnişi bastırmak için kara gücü olarak Yunanistan ordusunu kullandı. Yunan ordusu 15 Mayıs 1919’da İzmir’e çıkarıldı. Fakat bu plan başarısız oldu. Türk ordusu 26 Ağustos 1922’de başlayan Büyük Taarruz ile Yunan ordusunu ağır bir yenilgiye uğrattı ve 30 Ağustos 1922’de Dumlupınar Meydan Muharebesi kazanıldı. Ardından 9 Eylül 1922’de İzmir kurtarıldı.

Yunan ordusunun yenilmesiyle İngiltere’nin Anadolu’daki planı çöktü. Çünkü sahada savaşan kara gücü Yunanistan’dı. Bu yenilgiden sonra taraflar yeni bir savaşa girmek yerine ateşkes görüşmelerine yöneldi ve 11 Ekim 1922’de Mudanya Ateşkesi imzalandı. Bu ateşkesin önemli hükümleri şunlardı: Silahlı çatışmalar durdurulacak, Yunan ordusu Doğu Trakya’yı boşaltacak, bölge savaş yapılmadan Türkiye’ye bırakılacak ve İstanbul ile Boğazların statüsü yapılacak barış görüşmelerinde belirlenecekti.

Ardından barış görüşmeleri başladı ve 24 Temmuz 1923’te Lozan Antlaşması imzalandı. Lozan Antlaşması’nın temel sonuçları şunlardı: Türkiye’nin bağımsızlığı ve egemenliği uluslararası olarak tanındı; Türkiye ile İtilaf devletleri arasındaki savaş hali sona erdi; kapitülasyonlar kaldırıldı; Türkiye’nin sınırları büyük ölçüde belirlendi; Boğazlar Türkiye toprağı olarak kalmakla birlikte uluslararası geçiş rejimine bağlandı. Bu egemenliğin tanınmasının doğal sonucu olarak İtilaf devletleri Türkiye üzerindeki işgal haklarından vazgeçmek zorunda kaldı.
Lozan yürürlüğe girdikten sonra İstanbul’un İşgali sona erdi ve işgal kuvvetleri İstanbul’dan çekildi. Bunun ardından Türk ordusu 6 Ekim 1923’te İstanbul’a girerek şehri resmen teslim aldı.

Kısacası İstanbul’un boşaltılması bir lütuf veya keyfi bir karar değildir. Süreç açık bir şekilde üç aşamada gerçekleşmiştir: Anadolu’da Yunan ordusunun yenilmesi, Mudanya Ateşkesi ile askeri durumun kabul edilmesi ve Lozan Antlaşması ile Türkiye’nin egemenliğinin uluslararası olarak tanınması. Bu askeri ve diplomatik sonuçlar nedeniyle işgal devletleri İstanbul’u terk etmek zorunda kalmıştır.

Silvan Güneş

Biyografi Yazarı